Historisch Austerlitz - Frans-Bataafs kamp

Omstreeks midden juni 1804 [hij was toen veertien jaar oud/rl] bracht mijn vader twee dagen door in Groningen, toen hij opperbevelhebber Marmont begeleidde op een inspectiereis. De generaal werd met veel plechtigheid ontvangen. Artilleriesalvo’s vanaf de vestingwerken begroetten zijn intocht in de stad. Ik nam actief deel als artillerist in één van de batterijen, gestationeerd in het bolwerk links van de Oosterpoort; als speciale gunst werd ik belast met het afvuren van de stukken en ik was vervuld met trots. […]

De generaal werd vergezeld door zijn echtgenote en een talrijk gevolg. Zij streken neer in hotel De Doelen op het Grote Plein. Mijn vader logeerde in zijn eigen verblijf, was erg druk en kon grootvader niet bezoeken en ontving mij niet zoals bij enkele vorige gelegenheden om mij voor te stellen aan de generaal en aan mevrouw; hij beloofde bij die gelegenheid mij mee te zullen nemen bij zijn vertrek. Maar intussen hij werd verplicht de opperbevelhebber te volgen op een omweg om Coevorden te bezichtigen, die hen langs de grens voerde en waarbij hij zich niet door mij kon laten vergezellen, reden om mij toe te vertrouwde aan de zorgen van mevrouw Marmont die rechtstreeks terugkeerde. Zij was een jonge en vrolijke Parisienne, dochter van de rijke bankier Audry de Perregaux, koket en luchtig, zeer gesteld op adorering.[1] Hoewel haar dwingend was gevraagd om mij bij zich te nemen, nam zij niet de moeite mij in haar rijtuig plaats te laten nemen maar zorgde dat ik in die van haar kamermeisje kwam, waar ik mij in het gezelschap bevond van een adjudant van de generaal, die ononderbroken praatte met het meisje. Zij bewonderden het fraaie lommer van het Sterrebosch waarnaar wij verlangden en vergeleken haar koele gebladerte met dat van de Tuilleriën in Parijs, welke zo snel verwelkt.

Tegen de middag lunchten wij in Assen in de herberg die uitziet op het kanaal. Deze maaltijd, bereid door een ordonnans die ons voorgegaan was, en opgediend volgens Franse gewoonten, kwam mij vreemd voor vanwege het volstrekt gemis van vlees, eieren en dat soort zaken, en was samengesteld uit koffie, thee, chocolade, wijnen en likeuren. Het diner vond plaats in Zwolle, waar de generaals zich in de avond weer bij ons voegden en waar wij de nacht doorbrachten.

De reis leidde ons de volgende dag naar Arnhem, waar wij laat arriveerden, nadat wij onderweg het mooie goed Rosendaal bezochten, wat zeer de moeite waard was. Zo was er een verkleed persoon op het balkon dat een van de gevels van het kasteel versierde en waar we een zeer mooi uitzicht hadden. Maar er waren talloze kleine gaten die dienden om water door te laten dat plotseling en bij verrassing opwelde en op die manier de mensen doordrenkten die op die plek kwamen om van het mooie uitzicht te genieten.

Omdat mijn vader bij het vertrek uit Arnhem opnieuw een omweg moest maken en het onjuist vond dat ik hem daarbij volgde, besloot hij mij regelrecht naar Haarlem te sturen om mij daar bij mijn moeder te voegen. Hij vertelde mij dit ’s ochtends bij het opstaan toen de kapper bezig was hem te poederen. Deze keer werd ik toevertrouwd aan de zorgen van een voerman en reisde alleen in een sjees, die mij dezelfde avond heel laat op mijn bestemming bracht.

Ik bleef daar maar twee of drie dagen. Mijn vader zou gaan kamperen in de omgeving van Utrecht en mijn moeder, die hem niet mocht volgen, peinsde er niet over alleen in Haarlem te blijven en keerde terug naar Groningen, en ik ging met haar mee […].

Daar keerde ik niet terug naar grootvader maar verbleef opnieuw in het ouderlijk huis en nam weer intrek in mijn vroegere zijkamer, terwijl mijn moeder de naastliggende voorkant van het huis betrok waar zij zich onder mijn bescherming bevond, want zij was min of meer patiënt die leed aan nachtelijke angsten en wilde mij onder haar stembereik hebben in het geval dat nodig zou zijn.

Op zekere avond, toen ik naar bed wilde gaan, merkte ik in mijn kamer de nadering van een heftig onweer, ik zag de bliksem zich loodrecht boven een vrij hoge windmolen op de bolwerken ontladen en ik merkte dat het over de daken van de aangrenzende huizen passeerde. Tegelijkertijd schudde het hele huis tengevolge van een ontzettende donderslag. Ik hoorde dat mijn moeder in de aangrenzende kamer viel, terwijl ze riep Oh God! Oh God! zoals haar gewoonte was in geval van angst. Toen ik haar snel te hulp schoot vond ik haar zittend op de grond, hield een karaf water aan haar mond om haar emoties te kalmeren en, nadat ik haar gerust gesteld had door haar te vertellen wat ik gezien had, nam ik haar mee om te kijken hoe het met de molen was afgelopen.

Men zag aanvankelijk niet meer dan een kleine vlam op het dak, waarna deze zich naar verschillende plekken leek uit te breiden. Tenslotte breidde een cirkel van vuur zich snel uit rondom de spil van de wieken en verspreidde zich in een ogenblik over hun hele lengte, terwijl ze bleven ronddraaien als een kunstmatige zon van vuur. Weldra ging het hele gebouw in vlammen op, van boven naar beneden. Hoewel aangrijpend, was het schitterend om te zien.

Ondertussen had mijn vader zich gevestigd in het kamp van Zeist en omdat hij meende dat het onze nieuwsgierigheid waard was, had hij mijn moeder bewogen om daar met zijn broer, oom Frans en met mij, enkele dagen door te brengen tijdens mijn vakanties. We vertrokken in de eerste dagen van augustus, reisden met een gehuurd rijtuig bespannen met vier paarden en, hoewel bij het aanbreken van de dag vertrokken, ondervonden we talloze vertragingen en was het bijna donker voordat we Assen verlieten om Zwolle te bereiken. Als extra tegenslag daagde een storm op, vergezeld van onweer en stromen water, samenvallend met een diepe duisternis, terwijl wij de hoge dijken volgden, want de IJssel en het Zwartewater grenzen aan deze oorden. De koetsier die verblind werd door de vrijwel onophoudelijke bliksemstralen en ook door de regen en de wind, wilde niet verder gaan. Telkens liepen wij gevaar in de rivier te tuimelen, die ons in de duisternis als een afschrikwekkende afgrond voorkwam. De voorkant van het voertuig, waar ik zat met het kamermeisje van mijn moeder, was open en slechts voorzien van doeken die wild dooreen geschud werden en ons maar weinig bescherming boden; wij allen voelden ons heel slecht op ons gemak en bovendien erg ongerust en wij waren blij toen wij tegen middernacht gezond en wel in de herberg aankwamen, de honger gestild door onze vermoeidheid. In het hotel waar wij verbleven waardeerde ik vooral de zachte kleine witte broodjes, cadetjes genoemd, die men ons serveerde voor de thee.

De tweede dag van de reis verliep veel gunstiger. Het weer was hersteld en wij passeerden terwijl we Zwolle verlieten, hoge stenen muren, oude forten die nu verlaten waren en lange tijd heidevelden aan de andere kant van de IJssel en door generaal Daendels opgezette ontginningen, we doorkruisten de uitgestrekte, droge en monotone vlakten van Elspeet en kwamen in de namiddag voorbij Amersfoort in zicht van het kamp van Zeist, dat te zien vanaf de hoogten en daarop geattendeerd door de lange rij van haar witte tenten, glinsterend in de zon, zoals het in de verte te voorschijn kwam op het achterste deel van de vlakte, dwars voor ons, de rechterzijde beschermd door beboste heuvels en de linkerkant uitgebreid met een nederzetting in de richting van een oord aan de route die van Amersfoort naar Utrecht leidt [waarschijnlijk wordt hier Griethuyse ofwel de Oude Krakeling bedoeld/rl].

Dit kamp werd bezet door drie infanteriedivisies, twee Frans en één Bataafs, waarvan de laatste onder bevel van mijn vader, die de linkerkant vormde.[2]

Voor iedere rij tenten stond een hoge geplante spar, ontdaan van zijn lagere takken om slechts een pakket groen in de top te over te houden; ze stonden er bij, zei men, als de palmen van Egypte, waardoor meerderen die in het kamp verenigd waren ze als een glorieus souvenir koesterden en zich verheugden een vervanger te hebben gevonden.

Bovendien droegen deze lange rijen opgerichte bomen er toe bij om de monotone gelijkvormigheid van het kampement te doorbreken en het uiterlijk, samen met verschillende andere versieringen, dikwijls zeer vindingrijk, soms zelfs artistiek, op te vrolijken en waarvan vooral de officierstenten omringd waren, zoals onder andere schaduwrijke bosjes met banken of ligstoelen op het grasveld, tuintjes versierd met bloemen, vazen of beeldjes, vijvers bevolkt met rode vissen en eenden, miniatuur boten of schepen, waterstralen of watervallen gevoed door enkele verborgen waterbakken; daarenboven, altijd in miniatuur, afbeeldingen van kastelen of militaire forten, perfect nagebootst in al hun details, in al hun afmetingen, voorzien van ophaalbruggen, omheiningen, gebouwen en verschillende andere toebehoren, zelfs de artillerie en het garnizoen, geleverd als speelgoed door de winkels van de Hernhutters in Zeist.[3]

Kortom, eindeloze creaties in alle soorten, zeer interessant om te bekijken en waarmee de officieren zowel als de soldaten hun vrije tijd vulden. De tent van de opperbevelhebber, geplaatst achter het middelpunt van het kamp, was eveneens zeer opmerkelijk vanwege de omvang, waarvan de samenstelling een monumentaal aspect vormde, bestaande uit een zeer hoge centrale koepel, die twee vleugels verbond die behalve de behuizing en de ontvangstzaal een ruime eetzaal bevatte; twee grote masten, voor de ingang geplaatst, droegen de ontvouwde kleuren van Frankrijk en de Bataafse Republiek.

Het artilleriepark was achter de rechterkant van het kamp gevestigd, de cavalerie kantonneerde in de omliggende dorpen.

Tijdens onze aankomst ter plekke waren alle troepen zeer druk bezig om de talrijke vernielingen te herstellen die veroorzaakt waren door het onweer van de vorige dag, die ook hier had huisgehouden en met name het linker deel van het kampement onder water had gezet.

Wij vroegen toestemming om hier te logeren. Mijn moeder bewoonde met haar kamermeisje een dubbele tent, geplaatst achter die van mijn vader. Oom Frans en ik kregen de beschikking over een veel kleinere, vierkante, van een onderluitenant en vlak ernaast opgesteld. Onze maaltijden vonden plaats aan de tafel van de staf van mijn vader.

De dagelijkse werkzaamheden waren erg stipt; de infanterie schoot op de schietschijf, of voerde veel manoeuvres uit. De cavalerie werkte deels in hun kantonnementen. De artillerie oefende op hun schietterrein, voor de rechtervleugel van de linie. Als artillerist ging ik daar dikwijls met plezier naar toe; het vuur was van een opmerkelijke nauwkeurigheid; in de verte, voorbij hun doelen, ontwaarden men zwervende soldaten op zoek naar kanonskogels, zonder zich druk te maken over letsel waaraan zij zich blootstelden. Men zag hen zich op de grond werpen op een teken van vuur en ze lieten de projectielen over zich heen gaan, waarna zij dadelijk weer opstonden om hun weg te vervolgen.

Zondags verzamelden alle troepen van de diverse onderdelen zich tegen negen uur in de ochtend in groot tenue,voor het kampfront, om door opperbevelhebber Marmont te worden geïnspecteerd. Hun aanzienlijke omvang, de volmaakt ordelijke opstelling en de levendige kleuren van hun uniformen leverden een indrukwekkend geheel op.

Weldra verscheen de opperbevelhebber in galop, gevolgd door een talrijke en schitterende staf, waarvan de lange pluimen in diverse kleuren, zoals ze in die tijd gebruikt werden, al van verre hun komst aankondigden.

Nadat hij snel de hele linie, die bestond uit ongeveer 20.000 manschappen, verdeeld in 28 bataljons, 12 eskadrons en 5 batterijen, waaronder een van de lichte Bataafse artillerie, langs was gereden, keerde de opperbevelhebber terug om zich in het centrum tegenover hen op te stellen en vervolgens eerst zijn persoonlijk bevel te geven, herhaald door de andere generaals, over de omgang met de wapenen door de successievelijke bataljons, over de hele uitgebreidheid van het front […].

( Na diverse oefeningen kwam men in de buurt van) de Krakeling waar de militaire bakkerijen waren gevestigd en waar men een half uur rustte en de lunch gebruikte.

Vervolgens begaf het leger zich op de terugweg volgens verschillende regels om zo voor het kamp terug te keren en het eindigde door het formeren van schuine carré’s, terwijl de restanten van de munitie die in de loop van de dag was uitgereikt werd afgevuurd, om zich daarna massaal te formeren aan de linkerkant van het kamp. De cavalerie die afzonderlijk op de vlakte rechts had gemanoeuvreerd, kwam er weer bij en men defileerde in lijn, eerst statig in de normale paradepas en vervolgens in versnelde pas, die iedereen tegen drie uur ’s middags weer thuis bracht, terwijl alle generaals gevolgd door hun staf de opperbevelhebber tot bij zijn tent volgden waar men die dag een groots diner had.

Een aanzienlijke menigte uit de deftige stand alsook uit alle andere klassen van de bevolking stroomde iedere keer toe om aan dit schouwspel bij te wonen en liepen daarna gedurende de rest van de dag door het kamp om daar curiositeiten van allerlei aard te bezichtigen.

Een lange rij van kantines, uitspanningen, geïmproviseerde herbergen achter het kamp trok tenslotte de zwerm bezoekers aan die er rondliepen, om er iets te gebruiken en de hele avond aan tafel bleven zitten, tot het uur waarop de militairen zich terugtrokken, aangekondigd door een kanonsalvo. Deze samenkomsten waren altijd zeer geanimeerd, opgevrolijkt bovendien door zich verplaatsende muziek, spelen en jongleurs van allerlei slag zoals op een volle jaarmarkt.

(Eind augustus is Dumonceau jr. teruggekeerd naar Groningen, waar hij vervolgens door oom Frans werd geïntroduceerd in de ‘société des grandes personnes.’ In 1805 werd Dumonceau sr. opgedragen het Bataafse leger te reorganiseren en daarna benoemd tot inspecteur-generaal. Terwijl de reorganisatie nog bezig was) werden de drie expeditionaire divisies in mei opnieuw in het kamp van Zeist samengetrokken. Deze keer hoefden de generaals daar niet permanent te verblijven en mochten in de omgeving gaan wonen zonder de verplichting iedere ochtend aanwezig te zijn bij de oefeningen van de troepen. Generaal Marmont nam bezit van het kasteel Driebergen, toebehorend aan de familie Van Oosthuizen, en mijn vader dat van Geerenstein onder Woudenberg, waar mijn moeder zich tegen midden juni vestigde en waar hij op de volgende 17^e juli, nadat hij de organisatie waarmee hij belast was, had volbracht, zich bij haar voegde […].

(Nauwelijks vijftien jaar oud werd Dumonceau jr. op 28.6.1805 bevorderd tot onderluitenant bij de garde dragonders. Hij vond dat zelf buiten alle proporties en ook) Dumonceau sr. weigerde aanvankelijk hardnekkig er zijn steun aan te verlenen ondanks het aandringen van de kolonels Vichery en Rouget die daar tot mijn voordeel belang in stelden […].

(Jr. brak zijn militaire opleiding af en begaf zich op weg naar Geerestein, waarbij hij Utrecht zou overnachten in hotel het Kasteel van Antwerpen, waar hij verwacht werd. Helaas wist hij niet dat er twee hotels van die naam waren: het oude en het nieuwe. Hij ging naar het eerstgenoemde waar hij absoluut niet verwacht werd en zelfs geen enkele informatie over Geerestein kon krijgen, zodat hij zich nogal opgelaten voelde; toch was het kasteel in de omgeving van het kamp te vinden).

Ik begreep dat als ik mij naar het kamp zou begeven, ik er vervolgens vandaar naar toe zou kunnen gaan en dat werd afgesproken; men zorgde voor een sjees bespannen met twee paarden en na te hebben gedineerd begaf ik mij tegen negen uur ’s avonds op weg; weldra viel de duisternis in en mijn koetsier, nauwelijks ouder en deskundiger dan ik, wist zijn paarden slechts met moeite door de diepe sporen te sturen van de mulle zandweg die in die tijd naar Zeist leidde, en kwam al slingerend slechts stapvoets vooruit; ik viel in slaap, verloor mijn hoed, liet stilhouden om die te gaan lopen zoeken en kwam, op alle mogelijke manieren vertraagd, pas na middernacht aan; alles sliep natuurlijk, de schildwachten van de infanterie weigerden mij te laten passeren, mijn koetsier werd gedwongen terug te keren, ik werd in de kale hei neergezet en viel op mijn bagage in slaap. De klap van het kanon voor de reveille, gevolgd door een formidabele weergalm van al de tamboers, bracht mij aan het begin van de dag weer op de been en een patrouille die mij had opgepikt, bracht mij naar de staf van de Bataafse divisie, vanwaar ik met een goederenwagen naar het betreffende kasteel werd gebracht, dat zich op twee mijl afstand bevond.

Dit kasteel Geerestein was een groot vierkant gebouw, op grote hoogte van ramen voorzien en omgeven door water. Het was min of meer vervallen als gevolg van een vrij langdurige leegstand en moest van beneden tot boven opnieuw ingericht worden om ons daar te ontvangen; ook trof men er slechts het aller-noodzakelijkste aan voor een verblijf van enkele maanden. Mijn vader was hier vanuit De Haag gearriveerd en begaf zich iedere ochtend op zijn paard naar het kamp en ik nam de gewoonte aan hem te vergezellen; wij waren voor het diner weer terug.

Dit kamp had nu een totaal ander voorkomen dan het voorgaande jaar. De tenten waren vervangen door op gras gebouwde barakken, bedekt met stro. Ter hoogte van de rechterzijde [van het kamp] tekende zich een immense vierkante met gras bedekte piramide af, waar bovenop een houten obelisk, ongeveer vijftien meter hoog, aan de binnenkant voorzien van een trap die naar zijn top voerde waar men door vier dakvensters genoot van een groots uitzicht, tot twintig mijl rondom.

Deze piramide werd in weinige dagen in de voorgaande herfst gebouwd door de in het kamp verzamelde troepen, voordat ze zich naar hun wintergarnizoenen verspreidden.

Ziehier hoe dit in zijn werk is gegaan, volgens hetgeen mij verteld is. De verschillende legerkorpsen kwamen beurtelings op het terrein waar de artillerie belast was met het snijden van de zoden. Iedere soldaat stak zijn hoofd tot onderin een distributiezak, kreeg op zijn rug enkele plakken van deze zoden, neergelegd op de plooien van de zak, die hij vervolgens met het bovenste uiteinde van zijn twee handen over zijn hoofd trok en vervolgens vertrok op het geluid van de tamboer die de aanval sloeg.[4] Een compleet bataljon waarvan iedereen net zo te werk gegaan was, besteeg de hoogte, stortte de zoden op het terrein van de piramide en keerde terug om nieuwe te zoeken. Dat alles werd met plezier uitgevoerd. De commandanten en generaals marcheerden aan het hoofd en gaven het voorbeeld. De geniesoldaten ordenden de zoden en stapelden ze in treden van een voet hoogte, tot aan de top. Onder het grondvlak bevonden zich in een daar geplaatste loden trommel de perkamenten naamlijsten van de verschillende korpsen, generaals, officieren, onderofficieren en soldaten, die het in het kamp bijeengebrachte Gallo-Bataafse leger vormden, samen met goudstukken, geld en andere monetaire soorten uit die periode. Ieder van de vier zijden was aan de onderkant voorzien van een groot stuk graniet die verschillende inscripties bevatte, waarvan ik tot mijn spijt de woorden niet meer kan herinneren[5], maar die in het midden was opgedragen aan keizer Napoleon, terwijl de anderen een verslag van de geschiedenis van het kamp en van de oorlog in die tijden bevatten, alsook de verschillende regimenten, generaals en korpscommandanten, waarvan men zich de naamlijsten herinnerde[6]. Momenteel zijn deze stenen verdwenen, behalve een fragment van de eerstgenoemde, die ik tijdens een bezoek aan deze plekken in 1829 vond, staande tegen een hut in de omgeving. De piramide op zichzelf is niet meer dan een vormloos bergje en is natuurlijk zijn houten obelisk kwijt geraakt, maar de naamlijsten zullen nog altijd onder het grondvlek liggen en zullen misschien op een dag in de toekomstige eeuwen de roemrijke namen van haar oprichters in de herinnering terugroepen[7].

Het verblijf in het kamp was dit keer van korte duur; een plotselinge vertrekorder bekortte het tot einde juli. De divisies moesten zich naar Den Helder begeven.

Noten:

[1] Marmont trouwde op 12 april 1798 met Anne-Marie-Hortense Perregaux. Deze, geboren in Parijs op 18 oktober 1779 en overleden op 25 mei 1857, was een dochter van een beroemd bankier. Zij zijn in 1814 gescheiden. (Jean Lhomer Le banquier Perregaux et sa fille, Parijs 1926).

[2] Het legerkorps dat verenigd was in het kamp van Zeist onder bevel van maarschalk MARMONT vormde de extreem rechtse vleugel (AUGEREAU, in Bretagne, vormde de extreem linkse vleugel) van het leger voorbestemd voor de inscheping naar Engeland. De heidevelden die Zeist omringen hebben sinds lange tijd een terrein geboden dat geschikt was voor legerbivakken. Het was Lodewijk XIV die voor het eerst, in 1672, daar een militair kamp installeerde met het oog op de verovering van Amsterdam. Toen MARMONT werd belast met het commando over de in Holland gestationeerde troepen, was hij verrast door de ongedisciplineerde geest en de slechte uitrusting van de Hollandse soldaten. Hij besloot de Franse en Bataafse troepen te verenigen in een groot kamp. Hij koos voor Zeist zowel vanwege het droge terrein als de situering in het midden van het land. NAPOLEON, die bang was dat hier een ziektehaard zou ontstaan, schreef hem op 17 april 1804: ‘Ik ril bij uw idee om kampen in Holland te formeren.’ Marmont slaagde uitstekend. Op 20 juni plaatste men de eerste tenten, op 14 juli – verjaardag van de inname van de Bastille – inspecteerde Marmont de troepen van beide naties, 20.000 man in aantal. De uitwendige decoraties, de oprichting van de tenten, de maatregelen voor de bevoorrading en de hygiëne, de militaire oefeningen, de parades voor duizenden toeschouwers, de ontspanning aan de soldaten geboden, alles droeg bij om het kamp van Zeist een voorbeeld in haar soort te maken. (F.H.A. Sabron De stichting en de eerste vijf jaren van het bestaan van Austerlitz, 1804, in “De Navorscher,’ t. 64, 1915, pp. 353, 449 ss.).

[3] Zeist herbergde sinds 1746 een nederzetting van ‘Moravische broeders’ of wel Hernhutters die in de 19^e eeuw ongeveer driehonderd personen telde, biddend en werkend in een commune volgens de regels van het besturend college gevestigd in Hernhut (Bertelsdorf). Maxime du Camp heeft in zijn werk getiteld En Hollande, lettres à un ami, Parijs 1859, pp. 232-248, deze gemeenschap beschreven, met haar kleine winkels voorzien van door de broeders zelf vervaardigde koopwaar die een zeer billijke winst opleverden. Over de “Moravische broeders,’ de oorsprong van hun broederschap, hun leerstellingen en hun levensregels, zie: G. Burchard, Zinzendorf und die Brudergemeinde, Gotha, 1866. Victor-Lucien Tapie Une église tchèque au XVe siècle, Paris, 1934.

[4] mogelijk een verkeerde vertaling; het is een moeilijk begrijpbare zin.

[5] Les quatre pierres portaient les inscriptions suivantes:

1.- Pyramide élevée à l’auguste empereur des Français NAPOLÉON I^er , par les troupes campées dans la pleine de Zeyst, faisant partie de l’armée Française et batave, commandée par le général en chef MARMONT.

2.- Batailles gagnées par l’Empereur, batailles de Montenotte, de Dego, de Millesimo, de Mondovi, passage du Pô, bataille de Lodi, combat de Borguetto, passage du Mincio, batailles de Lonato, de Castiglione, de la Brenta, de St-George, d’Arcole, de la Favorite, de Chebreis, de Sediman, de Montabor, d’Aboukir, de Marengo. Partout où il combattit, il fixa la victoire. Par lui le territoire français fut agrandi d’un tiers. Il remplit le monde de sa gloire.

3.- Il termina la guerre civile, détruisit tous les partis, fit succéder à l’anarchie une sage liberté, rétabli le culte, releva le crédit, enrichit le trésor public, fit reconstruire les routes, en ouvrit de nouvelles, fit creuser des ports et des canaux, prospérer les sciences et les arts, améliora le sort du soldat, honora le métier des armes: la paix générale fut son ouvrage. La mauvaise foi de l’Angleterre renouvelle la guerre, il saura l’en punir.

4.- Les troupes campées dans la plaine de Zeyst, faisant partie de l’armée Française et batave, commandées par le général en chef MARMONT, et sous ses ordres par les généraux de division GROUCHY, BOUDET, VIGNOLLE, le lieutenant général batave DUMONCEAU, les généraux de brigade SOYEZ, CASSAGNE, DELZONS, LACROIX, GUERIN d’ETOQUIGNY, TIRLET, LERY, ROUSSEAU, DESSAIX, les généraux-majors QUAYTA et HELDRING, les colonels BALLEYDIER, VABRE, BREISSAND, SANCEY, CHALBOS, GRUARDET, PAJOL, SOMIS, FOY, ABOVILLE, DESVAUX, DELORT, CERIZE, MASSABEAU et DUGOMMIER, les colonels bataves CARTERET, COLAERT et USSLAR, ZUBERNON ord. en chef, et composées du 18^e régiment d’infanterie légère, des n^o 35, 84 et 92^e d’infanterie de ligne, des 10, 17, 18 et 91^e bataillons bataves, de 2 bataillons de WALDECK et 2 bataillons de grenadiers du 6^e régiment d’hussards et du 8^e de chasseurs à cheval français, d’un régiment d’hussards et dragons bataves, de 4 compagnies du 8^e régiment du corps impérial d’artillerie, de 4 compagnies d’artillerie à pied bataves, d’une compagnie d’artillerie à cheval bataves, du 7^e bataillon bis du train d’artillerie Française, de 4 compagnies du train d’artillerie batave, de la 4^e compagnie de mineurs français, de la 7^e compagnie du 4^e bataillon de sapeurs français et d’une compagnie de gendarmerie, ont élevé ce monument à la gloire de l’empereur des Français NAPOLÉON I^er à l’époque de son avènement au trône et en témoignage d’admiration et d’amour. Généraux, officiers et soldats, tous y ont travaillé avec égale ardeur. Il fut commencé le fructidor an 12 et terminé en 32 jours.

[6] Met het oog de troepen bezig te houden en de overwinningen van de Franse legers te eren besloot MARMONT een aarden piramide op te richten. De 9^e september 1804 begonnen hijzelf, zijn officieren en zijn soldaten aan het karwei. De piramide was ongeveer 20 meter hoog; haar vier zijden werden met zoden bedekt en op elk van hen voerden trappen naar boven. Daar verhief zich een houten obelisk, voorzien van een draaitrap, met een hoogte van plm. 12 meter. De vier herdenkingsplaten, onderaan de trappen geplaatst, vereerden de keizer, zijn militaire overwinningen, zijn politieke daden en de bouw van de piramide. De 21^e oktober 1804 vierde men het gereedkomen van het monument met een grote parade, een luisterrijk diner en een vuurwerk. De piramide werd de ‘Marmontberg’ genoemd of later ‘De Pyramide van Austerlitz.’ Deze laatste benaming is onjuist als men die in verband brengt de veldslag die niet eerder plaatsvond dan de 2^e december 1805 Waarschijnlijk komt het overeen met het feit dat de gehuchten die bestonden uit de barakken en winkels in de nabijheid van het kamp van Zeist, genoemd Bois en ville, Marmontville en Petit Ville, in 1806 de naam dorp Austerlitz ontvingen. P.J. FREDERIKS De pyramide van Austerlitz, Amersfoort, 1895.

[7] Op het ogenblik dat François Dumonceau zijn memoires schreef waren de documenten nog steeds verborgen onder het grondvlak van de Pyramide van het kamp van Zeist. Daar werden zij in 1893 door de heer Jean DE BEAUFORT ontdekt. Het terrein van het kamp van Zeist, dat aan de Staat behoorde, werd in stukken verdeeld en aan particulieren verkocht (lees: geschonken/rl). De verkoop van de houten obelisk bracht de som van 225 gulden en vijf centen op. In 1885 werd het terrein waarop zich het vormloze bergje bevond, aandenken aan de piramide, eigendom van de heer Jean DE BEAUFORT. Deze besloot het monument te restaureren en gaf in 1888 opdracht aan architect VAN DER WERF te Amersfoort het ontwerp te maken. Na enig zoekwerk vond de eigenaar de herinneringsstenen en in 1893 de loden bus die de in 1804 gemaakte naamlijsten bevatten. In 1894 liet hij een nieuwe obelisk van steen en hardsteen oprichten, die een inwendige trap bevatte en naar een platform leidde. Deze was 12 m. verheven boven de piramide. De pYramide zelf werd in 1895 gerestaureerd. Het geheel domineert opnieuw de vlakte van Zeist. A. HALLEMA Een gezicht op het Zeister kamp in 1853 in ‘Historia,’ t. VI, 1940, pp. 232-234. M.D. LAMMERTS De legerplaats bij Zeist in ‘Ons Leger,’ t. 32, 1948, pp. 39-43.

Cavalerie

Artillerie